1 - اخبارى كه دلالت دارند بر اينكه زيد قرآن را در عصر ابو بكر جمع آورى نموده . 2 - آنچه دلالت دارد كه جمع در زمان عمر بوده است . 3 - آنچه دلالت دارد كه جمع در زمان عثمان بوده است . 4 - آنچه دلالت دارد كه على ( عليه السلام ) بعد از رحلت پيغمبر ( صلّى اللّه عليه و آله ) قرآن را جمع آورى كرده ، چنانچه در كتاب سليم بن قيس از سلمان نقل مىكند كه على ( عليه السلام ) پس از وفات پيغمبر ( صلّى اللّه عليه و آله ) ملازم خانه خود شد و متوجه قرآن گرديد تا آن را جمع و تأليف نمايد و از خانه خود خارج نشد تا قرآن را جمع كرد در حالى كه قرآن در كاغذ و چوب و چرمها نوشته شده بود . . . تا اينكه مىگويد : پس آنها را در پارچهء واحد جمع كرد و مهر نمود « 1 » . ولى با اين حال اينها دليل بر خلاف مطلب ما نيست ، اما آنهايى كه مىگويند جمع در زمان ابو بكر بود مقصود اين است كه ابو بكر دستور داد تا قرآنى برايش نوشته شود كه از روى نسخه‌اى كه در عصر پيغمبر ( صلّى اللّه عليه و آله ) نوشته شده بود ، باشد و در يك جا جمع گردد چنانچه ابو شامه در اين مقام گفته كه : غرض ابو بكر اين بوده كه قرآنى براى او از روى نسخهء عصر پيغمبر ( صلّى اللّه عليه و آله ) نوشته شود « 2 » . و به اضافه ، اين قبيل اخبار نيز با هم معارضه دارند چنانچه مىبينيم بخارى گاهى مىگويد : عمر نزد ابو بكر آمد و اظهار كرد دستور بده تا قرآن را جمع كنند و ابو بكر در پاسخ گفت : كارى را كه پيغمبر انجام نداده چگونه ما انجام دهيم تا اينكه مىنويسد : ابو بكر به زيد گفت : تو جوانى هستى ، به تو تهمت نخواهند زد . . . تا اينكه مىگويد : زيد اظهار مىكند من تتبع نمودم و قرآن را از برگهاى خرما و تخته سنگها و از سينه‌هاى مردم جمع كردم « 3 » . و گاهى هم مخالف نقل بالا نقل مىكند كه انس مىگويد : پيغمبر ( صلّى اللّه عليه و آله ) رحلت نكرد مگر اينكه چهار نفر قرآن را جمع كردند : ابو الدردا ، معاذ بن جبل ، زيد بن ثابت و ابو زيد و ما آن را ارث برده‌ايم « 4 » .

--> ( 1 ) كتاب سليم بن قيس ، ص 65 . ( 2 ) الاتقان ، نوع 18 ، ج 1 ، ص 60 . ( 3 ) صحيح بخارى ، ج 6 ، ص 60 . ( 4 ) مدرك سابق ، ص 102 .